Mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro

O mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro, situado na parroquia de Santa María de Carboeiro, ás beiras do río Deza, é unha das grandes xoias do románico galego e un destacado exemplo da transición cara ao gótico. Fundado no ano 936 polos condes Gonzalo Betote e Tareixa Eiriz sobre os terreos dun ermitán chamado Egica, o cenobio converteuse desde os seus inicios nun importante centro relixioso baixo a protección do rei Ramiro I de León. A igrexa, construída con planta de cruz latina, conta con tres naves, cruceiro e unha cabeceira con tres ábsidas radiais. Destacan elementos arquitectónicos inspirados no románico compostelán, como a decoración vexetal dos capiteis, a cripta baixo a cabeceira, resultado da pendente do terreo, e o pórtico principal cos vinte e tres anciáns do Apocalipse, que evocan a influencia do Mestre Mateo e a Catedral de Santiago. Durante os séculos XII e XIII o mosteiro alcanzou a súa época de maior esplendor baixo a dirección do abade Froila e posteriormente do abade Fernando, quen ampliou a igrexa entre 1162 e 1192. Nesta época Carboeiro gozaba de gran poder económico e social, e pertencía á orde de Cluny, consolidándose como unha das abadías de máis relevancia de Galicia. A riqueza do mosteiro reflectíase tanto nas súas propiedades como na calidade da súa arquitectura, que combina a forza expresiva do románico coas primeiras influencias do gótico. A partir do século XVI comezou un prolongado período de decadencia, marcado por conflitos internos e unha xestión pouco favorable que culminou coa relegación do mosteiro a priorato en 1500 por orde dos Reis Católicos. Posteriormente, foi utilizado como lugar de reclusión para monxes en 1794 e finalmente abandonado tras a desamortización de Mendizábal en 1836. Nas últimas décadas, o conxunto foi obxecto de importantes traballos de restauración que permitiron recuperar o seu valor histórico, artístico e arquitectónico. O seu emprazamento, aproveitando o meandro do río Deza, converte a visita nunha experiencia única onde historia, arquitectura e paisaxe fúndense nun dos enclaves máis impresionantes do interior de Galicia.